Rodzaje ocen

Polska Komisja Akredytacyjna ocenia jakość kształcenia na kierunkach, poziomach i profilach studiów wyższych (ocena programowa), a także – w ramach oceny instytucjonalnej – działalność podstawowych jednostek organizacyjnych uczelni wyższych oraz jakość kształcenia na studiach doktoranckich i podyplomowych (jeśli takie są prowadzone).
Ocena instytucjonalna może być przeprowadzona w jednostce, w której 1) w ciągu pięciu poprzedzających lat nie uzyskała negatywnej oceny programowej, a w przypadku oceny warunkowej zastrzeżenia PKA nie dotyczyły funkcjonowania wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia, 2) została dokonana ocena programowa na większości prowadzonych w jednostce kierunków studiów.

Ocena programowa – ocena jakości kształcenia na kierunkach, poziomach i profilach studiów wyższych

Tryb wyznaczania – harmonogram na dany rok akademicki, ustalany przez PKA w poprzednim roku akademickim, uwzględnia kierunki i poziomy studiów, w przypadku których:

  1. upływa termin, na jaki wydana została poprzednia ocena,
  2. wypromowani zostali pierwsi absolwenci,
  3. zaistniały inne niż wymienione w pkt. 1 i 2 okoliczności uzasadniające dokonanie oceny,
  4. wpłynął uzasadniony wniosek ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego,
  5. zaakceptowany został wniosek uczelni o dokonanie oceny.

PKA ocenia:

  • stopień spełnienia wymagań określonych w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 i 742) oraz przepisów wydanych na podstawie upoważnień zawartych w tej ustawie, określających warunki niezbędne do prowadzenia kształcenia,
  • jakość prowadzonego kształcenia, a także kompletność, funkcjonowanie i efektywność wewnętrznego systemu zapewnienia jakości kształcenia oraz mechanizmy jego doskonalenia,

w szczególności:

    1. warunki prowadzenia studiów, w tym
      • związek kierunku ze strategią rozwoju i misją uczelni;
      • zakładane efekty kształcenia w odniesieniu do efektów określonych w Krajowych Ramach Kwalifikacji (lub w standardach kształcenia, jeśli dla danego kierunku zostały sformułowane albo we wzorcowych efektach kształcenia, jeżeli zostały zastosowane) oraz w standardach kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, jeśli prowadzone jest takie kształcenie; spójność efektów kształcenia,
      • program studiów, w tym realizację efektów kształcenia i sposoby weryfikacji ich osiągnięcia;
      • spełnienie wymogów dotyczących minimum kadrowego i kwalifikacji nauczycieli akademickich prowadzących zajęcia dydaktyczne na ocenianym kierunku;
      • infrastrukturę dydaktyczną, dostęp do zalecanej literatury;
    2. warunki prowadzenia kształcenia na odległość, jeśli program kształcenia przewiduje realizację zajęć w tej formie;
    3. dostosowanie efektów kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym:
      • wykorzystanie wyników monitorowania absolwentów;
      • wykorzystanie opinii pracodawców oraz absolwentów przy tworzeniu programów kształcenia;
      • organizację praktyk (jeśli program studiów je przewiduje), wyniki analizy zakładanych i osiągniętych efektów kształcenia dotyczących praktyk;
    4. dostosowanie programu i planu studiów do warunków określonych w standardach kształcenia, jeżeli dla danego kierunku zostały określone;
    5. dostosowanie programu i planu studiów do warunków określonych w standardach kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela – jeżeli studia mają przygotowywać do wykonywania tego zawodu;
    6. zarządzanie procesem dydaktycznym w zakresie kierunku studiów, w tym w zakresie doskonalenia programu kształcenia;
    7. funkcjonowanie wewnętrznego systemu zapewnienia jakości kształcenia.

Ponadto, w przypadku prowadzenia kształcenia na studiach drugiego stopnia lub na jednolitych studiach magisterskich:  prowadzenie działalności naukowej w obszarze wiedzy odpowiadającym obszarowi kształcenia właściwemu dla danego kierunku studiów.

PKA uwzględnia także:

  1. stopień umiędzynarodowienia studiów (współpracę międzynarodową w zakresie kształcenia, wymiany studentów i nauczycieli akademickich, kształcenie cudzoziemców, prowadzenie kształcenia w językach obcych);
  2. współpracę międzynarodową w zakresie badań naukowych – gdy jednostka prowadzi studia na poziomie magisterskim;
  3. wyniki poprzednich ocen, akredytacji i certyfikatów uzyskanych w wyniku oceny innych gremiów akredytacyjnych – krajowych i międzynarodowych komisji branżowych dokonujących ocen w wybranych obszarach kształcenia, agencji akredytacyjnych zarejestrowanych w EQAR lub agencji, z którymi PKA zawarła umowy o uznawalności ocen akredytacyjnych.

Zakres oceny:

  1. pełen zakres w przypadku pierwszej oceny kształcenia na danym kierunku, poziomie i profilu studiów (głównie – gdy wypromowani zostali pierwsi absolwenci), gdy upływa termin, na jaki wydana została poprzednia ocena, lub gdy zaakceptowano wniosek uczelni o dokonanie oceny;
  2. zakres uzależniony od uzasadnienia poprzednio wydanej oceny warunkowej lub wniosku ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, albo – w przypadku zwieszenia uprawnień do prowadzenia studiów na danym kierunku, poziomie i profilu kształcenia – od argumentów stanowiących podstawę negatywnej oceny PKA i decyzji ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, albo od przesłanek do przeprowadzenia oceny przed upływem terminu, na jaki została wydana lub wypromowaniem pierwszych absolwentów.

Szczegółowe kryteria odnoszące się do wyżej wymienionych kryteriów ogólnych określone zostały w Statucie PKA.

Skala oceny każdego z kryteriów: wyróżniająco, w pełni, znacząco, częściowo, niedostatecznie.

Skala ocen:
  • ocena wyróżniająca przyznawana na 8 lat, oraz ocena pozytywna przyznawana na 6 lat, jeśli nie zaistnieją przesłanki do przeprowadzenia kolejnych ocen w krótszym terminie;
  • ocena warunkowa – kolejna ocena dokonywana jest w terminie wskazanym w uchwale Prezydium, najczęściej w kolejnym roku akademickim;
  • ocena negatywna.

Warunki przyznawania ocen określono w załączniku nr 4 do Statutu PKA:

  • ocena wyróżniająca – kryteria oceny oznaczone cyframi 1, 2 i 6 muszą być spełnione w stopniu wyróżniającym, pozostałe natomiast co najmniej w pełni;
  • ocena pozytywna – kryteria oceny oznaczone cyframi 1, 2 i 6 muszą być spełnione co najmniej w pełni, pozostałe co najmniej w stopniu znaczącym;
  • ocena warunkowa – kryteria oceny oznaczone cyframi 1, 2 i 6 muszą być spełnione co najmniej w stopniu znaczącym, a pozostałe co najmniej częściowo;
  • ocena negatywna – kryteria określone dla oceny warunkowej nie zostały spełnione.
Skutki uzyskania poszczególnych ocen na danym kierunku, poziomie studiów i profilu kształcenia:
  • ocena wyróżniająca – możliwość uzyskania przez podstawową jednostkę organizacyjną dofinansowania przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego zadań projakościowych (przez trzy lata),
  • ocena warunkowa – powtórna ocena programowa, weryfikująca efekty i skuteczność działań naprawczych przeprowadzonych w zakresie uchybień wskazanych w uchwale Prezydium PKA, a także inne zmiany w procesie kształcenia dokonane w jednostce w okresie od uzyskania przez nią tej oceny;
  • ocena negatywna – minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego decyzją administracyjną może cofnąć albo zawiesić uprawnienia jednostki do prowadzenia tak ocenionych studiów na danym kierunku i poziomie kształcenia. W okresie zawieszenia uprawnień jednostka nie dokonuje rekrutacji, ma przeprowadzić działania naprawcze w zakresie stwierdzonych naruszeń. Po upływie tego okresu PKA formułuje opinię na temat przywrócenia zawieszonych uprawnień. W przypadku negatywnej opinii PKA minister wydaje decyzję o wygaśnięciu uprawnień.

Cofnięcie uprawnień w przypadku uczelni niepublicznej powoduje utratę uprawnień do dotacji na finansowanie zadań związanych z prowadzeniem stacjonarnych studiów doktoranckich. (art. 94b ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym).

Postępowanie oceniające:

Zespoły oceniające:
Skład – w zależności od zakresu oceny od dwóch do siedmiu członków Polskiej Komisji Akredytacyjnej i ekspertów (nauczyciele akademiccy reprezentujący obszar, dziedzinę i dyscyplinę, do której przyporządkowano dany kierunek studiów, ekspert do spraw formalno – prawnych, ekspert do spraw studenckich). W szczególnych przypadkach Sekretarz PKA może zwiększyć liczbę członków zespołu oceniającego.
Kryteria i tryb powoływania ekspertów – określone są w procedurze powoływania ekspertów.
Raport samooceny – uczelnia przedstawia PKA raport samooceny dla danego kierunku studiów przygotowany przez podstawową jednostkę organizacyjną (jeśli taki sam kierunek studiów prowadzą inne podstawowe jednostki tej uczelni odrębny raport przygotowuje każda z nich) według wzoru oraz zgodnie z zasadami określonymi w Uchwale PKA (por. zawartość menu „Wzory i procedury”). Raport powinien być przekazany zarówno w wersji papierowej jak i elektronicznej – w liczbie wskazanej w piśmie PKA, załączniki do raportu – wyłącznie w formie elektronicznej, w formacie Ms Word). Jednocześnie uczelnia powinna przedłożyć aktualny rozkład zajęć dydaktycznych na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych (terminy zjazdów), który pozwoli na ustalenie terminu wizytacji.
Raport dotyczący działań naprawczych – uczelnia przygotowuje raport według wzoru oraz zgodnie z zasadami określonymi w Uchwale PKA (por. zawartość menu „Wzory i procedury”). Raport powinien być przekazany zarówno w wersji papierowej jak i elektronicznej – w liczbie wskazanej w piśmie PKA, załączniki do raportu – wyłącznie w formie elektronicznej, w formacie Ms Word).
Raport z wizytacji – uczelnia może przedłożyć odpowiedź na raport z wizytacji, w której ma możliwość odniesienia się do opinii i ocen sformułowanych w raporcie z wizytacji, przedstawienia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień.
Postępowanie odwoławcze – uczelnia niezadowolona z uchwały Prezydium PKA może w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek jest przekazywany właściwemu Zespołowi – Zespołowi odwoławczemu.
Procedura odwoławcza – w procedurze odwoławczej uczestniczy Zespół odwoławczy PKA. Stanowisko zespołu przedstawia jego przewodniczący. Uchwałę o uwzględnieniu bądź odrzuceniu odwołania podejmuje Prezydium Komisji. Przewodniczący zespołu odwoławczego uczestniczy w posiedzeniu Prezydium z prawem głosu.


Ocena instytucjonalna – obejmuje ocenę działalności podstawowych jednostek organizacyjnych uczelni oraz ocenę jakości kształcenia na studiach doktoranckich i studiach podyplomowych, jeżeli są prowadzone w ocenianej jednostce.

Tryb wyznaczania – harmonogram na dany rok akademicki, ustalany przez PKA w poprzednim roku akademickim, uwzględnia podstawowe jednostki organizacyjne uczelni, w przypadku których:

  1. upływa termin, na jaki została wydana poprzednia ocena,
  2. dokonano oceny programowej (oceny jakości kształcenia) na większości prowadzonych w danej jednostce kierunków studiów, przy czym w okresie 5 lat poprzedzających ocenę żaden z nich nie uzyskał negatywnej oceny programowej, ani oceny warunkowej, której uzasadnienie stanowiły zastrzeżenia do konstrukcji lub funkcjonowania wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia;
  3. zaistniały okoliczności uzasadniające dokonanie oceny w terminie wcześniejszym niż wymieniony w pkt. 1,
  4. wpłynął uzasadniony wniosek ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego,
  5. zaakceptowany został wniosek uczelni o dokonanie oceny.

PKA ocenia:

    1. związek strategii rozwoju jednostki ze strategią rozwoju uczelni;
    2. funkcjonowanie wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia, w tym jego konstrukcję i oddziaływanie na doskonalenie jakości kształcenia;
    3. jakość procesu kształcenia na prowadzonych w jednostce studiach doktoranckich;
    4. jakość kształcenia na prowadzonych w jednostce studiach podyplomowych;
    5. współpracę z otoczeniem społeczno – gospodarczym.

PKA uwzględnia także:

  1. stopień umiędzynarodowienia studiów (współpracę międzynarodową w zakresie kształcenia, wymiany studentów i nauczycieli akademickich, kształcenie cudzoziemców, prowadzenie kształcenia w językach obcych
  2. współpracę międzynarodową w zakresie badań naukowych – gdy jednostka prowadzi studia doktoranckie;
  3. wyniki poprzednich ocen, akredytacji i certyfikatów uzyskanych w wyniku oceny innych gremiów akredytacyjnych – krajowych i międzynarodowych komisji branżowych dokonujących ocen w wybranych obszarach kształcenia, agencji akredytacyjnych zarejestrowanych w EQAR lub agencje, z którymi PKA zawarła umowy o uznawalności ocen akredytacyjnych.

Zakres oceny:
  1. pełen zakres w przypadku przeprowadzania pierwszej oceny instytucjonalnej w danej jednostce, gdy upływa termin, na jaki wydana została poprzednia ocena, lub zaakceptowano wniosek uczelni o dokonanie oceny;
  2. zakres uzależniony od treści uzasadnienia poprzednio wydanej oceny warunkowej lub wniosku ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, albo od przesłanek do przeprowadzenia oceny przed upływem terminu, na jaki została wydana.

Kryteria oceny:
  • Jednostka ma określoną strategię rozwoju.
  • Jednostka stosuje skuteczny wewnętrzny system zapewniania jakości kształcenia.
  • Jednostka prowadzi efektywną politykę kadrową.
  • Jednostka zapewnia właściwą bazę dydaktyczną i naukową.
  • Jednostka uczestniczy w krajowej i międzynarodowej wymianie studentów, doktorantów, pracowników naukowych i dydaktycznych oraz współpracuje z krajowymi i międzynarodowymi instytucjami akademickimi, a także z przedsiębiorstwami i instytucjami.
  • Jednostka zapewnia studentom i doktorantom właściwe wsparcie naukowe, dydaktyczne i materialne w procesie uzyskiwania efektów kształcenia.
  • Jednostka zapewnia właściwą jakość kształcenia na studiach doktoranckich.
  • Jednostka zapewnia właściwą jakość kształcenia na studiach podyplomowych.

Szczegółowe kryteria odnoszące się do wyżej wymienionych kryteriów ogólnych określone zostały w Statucie PKA.

Skala oceny każdego z kryteriów: wyróżniająco, w pełni, znacząco, częściowo, niedostatecznie.

Skala ocen:
  • ocena wyróżniająca – co najmniej 50% kryteriów I stopnia, w tym kryteria oznaczone cyfrą 1 i 2 muszą być spełnione w stopniu wyróżniającym, pozostałe – co najmniej w pełni;
  • ocena pozytywna – co najmniej 50% kryteriów I stopnia, w tym oznaczone cyframi 1 i 2 muszą być spełnione co najmniej w pełni, a pozostałe co najmniej znacząco;
  • ocena warunkowa – co najmniej 50% kryteriów I stopnia, w tym oznaczone cyframi 1 i 2 muszą być spełnione co najmniej w stopniu znaczącym, a pozostałe co najmniej częściowo;
  • ocena negatywna – kryteria określone dla oceny warunkowej nie zostały spełnione.

Okres obowiązywania ocen:

  • ocena wyróżniająca – 8 lat, ocena pozytywna – 6 lat, jeśli nie zaistnieją przesłanki do ich przeprowadzenia w krótszym terminie;
  • ocena warunkowa – w terminie wskazanym w uchwale Prezydium, najczęściej w kolejnym roku akademickim;
  • ocena negatywna – następna ocena jest oceną programową na jednym z kierunków studiów prowadzonych w jednostce.

Zespoły oceniające:

Skład – w zależności od zakresu oceny od trzech do dziewięciu członków i ekspertów PKA (nauczyciele akademiccy reprezentujący obszar, dziedzinę i dyscyplinę, do której przyporządkowano dany kierunek studiów, ekspert do spraw formalno – prawnych, ekspert do spraw studenckich). W szczególnie uzasadnionych przypadkach Sekretarz PKA może zwiększyć liczbę członków zespołu oceniającego.
Raport samooceny – uczelnia przedstawia raport samooceny przygotowany przez podstawową jednostkę organizacyjną dotyczący jej działalności, w tym kształcenia na studiach doktoranckich i podyplomowych (jeśli są w tej jednostce prowadzone), według wzoru oraz zgodnie z zasadami określonymi w Uchwale PKA (por. zawartość menu „Wzory i procedury”). Raport powinien być przekazany zarówno w wersji papierowej jak i elektronicznej – w liczbie wskazanej w piśmie PKA, załączniki do raportu – wyłącznie w formie elektronicznej, w formacie Ms Word).
Raport dotyczący działań naprawczych – uczelnia przygotowuje raport według wzoru oraz zgodnie z zasadami określonymi w Uchwale PKA (por. zawartość menu „Wzory i procedury”). Raport powinien być przekazany zarówno w wersji papierowej jak i elektronicznej – w liczbie wskazanej w piśmie PKA, załączniki do raportu – wyłącznie w formie elektronicznej, w formacie Ms Word).
Raport z wizytacji – uczelnia może przedłożyć odpowiedź na raport z wizytacji, w której ma możliwość odniesienia się do opinii i ocen sformułowanych w raporcie z wizytacji, przedstawienia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień.

Postępowanie odwoławcze – uczelnia niezadowolona z uchwały Prezydium PKA może w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek jest przekazywany właściwemu Zespołowi  – Zespołowi odwoławczemu..

Procedura odwoławcza – w procedurze odwoławczej uczestniczy Zespół odwoławczy PKA. Stanowisko zespołu przedstawia jego przewodniczący. Uchwałę o uwzględnieniu bądź odrzuceniu odwołania podejmuje Prezydium Komisji. W posiedzeniu Komisji uczestniczy z prawem głosu Przewodniczący Zespołu odwoławczego.